Инкубаторлар мен акселераторлар – стартап-экожүйесіндегі басты элемент. Бұл ұйымдар жобамен бастапқы даму кезеңінде айналысып, шығынға емес, нарық бағасымен сатылатындай бизнеске айналдырады.

Бүкіл әлемде инкубаторлар мен акселлераторлар үлкен жобалар ағынымен жұмыс істейді, бірақ жетістікке жеткені аз ғана. Қазақстанда   инкубаторлар   мен   акселераторлар   шетелдік үлгілерді көшіруге тырысып, енді ғана жұмыс жасай бастады.

Акселератордың  классикалық ұғымы – кәсіпкер болғысы келетіндердің ынталы идеялары  арқылы бизнесті құрғысы келетін ұйым.

Ең табысты акселераторлар әлемде алты функцияны орындайды, олар: Тарту, «Аңшылық», Іріктеу, Оқыту, Қолдау, Инвестициялау. Мұны көп адам түсінбеуі мүмкін. Бірақ нәтижесінде акселератордың жұмысы компанияның үлесіне кіру болып табылады. Ірі табысты кәсіпорын болу –   мемлекеттік институттардын да, оқу орындарындарының да негізгі мақсаты. Акселератордың да мақсаты сол, олар тек бұл масқатты басқа тұрғыдан қарастырып, жүзеге асырады.

Инкубатор енгізілген инвестиция арқылы  қалыптасқан бизнес бойынша жұмыс істейді.

Стартаптарға күшейіп, идеялар мен жобаларды жүзеге асыруға көмектесетін бірнеше тетіктер бар – акселератор, инкубаторлар немесе технопарктер. Стартап пен оның негізін қалаушының жетістігі осы көмекті дұрыс таңдауға байланысты.

Акселераторлар мен инкубаторларды салыстырар алдында бірден атап өту керек: олар бәсекелес емес. Бұл екі механизм де стартапқа пайдалы болуы мүмкін, бірақ дамудың әртүрлі кезеңдерінде. Өсімдіктерге ұқсас жоба – бұл тұқым. Инкубатор жоба үшін дұрыс топырақты таңдайды және оның өнуіне көмектеседі. Үдеткіш көшеттің күшті ағашқа айналуын тездетеді.

Инкубаторлар жаңадан бастаған стартапқа пайдалы. Компанияның негізін қалаушы олардың профилін, сарапшыларын және сәтті жағдайларын зерттеп, содан кейін шешім қабылдауы керек. Егер құрылтайшы өнімді жасап үлгерген болса, команда жинайды, бірақ ол өзінің әлеуетін толық аша алмайтынын түсінді, ал инвестиция оған қажет нәрсенің бәрін емес, өз күшін үдеткіште сынап көрген дұрыс.

Бизнес-инкубатор – идеяны пысықтаудан бастап оны коммерцияландыруға дейінгі дамудың барлық кезеңдерінде бизнес-жобаларды қолдауға арналған ұйым. Бизнес-инкубатордың міндеті – жобалар үшін олардың қаржылық тұрақты бизнес болу мүмкіндігін арттыратын жағдайлар жасау. Бұл әдетте консалтинг, оқыту, сараптамалық қолдау, кеңсе және өндіріс орындарын ұсыну, қолдау қызметтерін (бухгалтерлік есеп, заң қызметтері және т.б.) қамтитын қызметтердің кешенді жиынтығын ұсыну арқылы жүзеге асырылады.

Инкубатор идеялар сатысында жаңа жобаларды қолдайды. Инкубаторлар ең аз өміршең өнімді жасауға ықпал ететін қолайлы жағдайларды қамтамасыз етеді. Бұл дегеніміз, егер түпнұсқа идея болса, бірақ оны нарықтық өнімге және нақты бизнеске айналдыру туралы әлі түсінік болмаса, онда инкубатор қажет.

Әдетте инкубаторларға қатысатын компаниялар басқа қатысушылармен бір кеңістікте орналасады. Әдетте, мұндай сайттар инфрақұрылымның бөлігі болып табылады. Инкубаторларда компаниялар қызметкерлер үшін жұмыс орындарын ғана емес, сонымен қатар залдарды, сөйлесу бөлмелері мен жабдықтарды пайдалану мүмкіндігін алады. Инкубаторға қатысу әдетте ұзақ мерзімді – алты ай, бір жыл және одан да көп.

Бизнес-акселератор – бастаушы компанияларға инвестициялар мен кеңесшілерге қол жеткізуге мүмкіндік беретін, тәлімгерлік пен практикалық қолдауды ұсынатын ұйым. Акселераторға қатысу үшін өтініш беру керек. Акселератор бағдарламалары әдетте бірнеше айға созылады.

Негізінен стартаптарға арналған үдеткіштер тегін, бірақ қатысу үшін ақы төлеу керек. Акселератордың инвесторлары компанияның көмегіне айырбастау үшін оның капиталындағы үлесті (әдетте 7% немесе одан аз), сондай-ақ қосымша акцияларды жеңілдікпен сатып алу опциондарын және қаржыландыру раундтары мен басқарма өзгерістерін келісу сияқты негізгі шешімдерге әсер ету құқығын алады.

Акселераторлар стратегиясы және MVP (минималды өміршең өнім) бар компанияларға қолайлы. Өте жас стартаптарға бизнес-инкубаторлар көмектеседі.

Мүмкін, кейбір стартаптар өздерінің ерекше табиғатына байланысты ірі мемлекеттік технопарктер (дамуының кейінгі кезеңдеріндегі технологиялық жобаларға қатысты) сияқты қолдаудың басқа түрлеріне назар аударуы керек.

Технопарктер – негізінен жоғары оқу орындарының базасында немесе ғылыми-зерттеу институттарының базасында осы жоғары оқу орындарының ғылыми әлеуетін пайдалану және технопарк аумағында орналасқан шағын инновациялық кәсіпорындарды құру және дамыту арқылы әзірленген технологияларды коммерцияландыру мақсатында құрылатын құрылымдар.

Технопарктерді құрудың мақсаты, ғылыми зерттеулер мен әзірлемелердің нәтижелерін тиімді пайдалануды қамтамасыз ететін инновациялық қызмет субъектілерін ұйымдастыру болып табылады.

Технопарктер алдында мемлекет қойған міндеттердің қатарында:

-          өндіріске отандық және әлемдік ғылыми-техникалық прогрестің озық жетістіктерін енгізу;

-          ғылыми-техникалық зерттеулер мен инновациялық өндірістерді инвестициялау;

-          инновациялық кәсіпкерлікті құруға және дамытуға материалдық техникалық көмек көрсету.