14.1. Мамандандырылған кәсіби саланың міндеттерін шешудегі бағдарламалық қамтамасыз ету
Қолданбалы бағдарламалық қамтамасыз ету. Қолданбалы БҚ –қолданбалы есептерді (пайдаланушылар есебі) шешуге арналған бағдарламалар жиынтығы. Ол компьютердің БҚ құрамына кіреді.

Жалпы
мақсаттагы қолданбалы БҚ – ортақ әмбебап есептерді шешуге арналған бағдарламалар
жиынтығы (Кесте 14.1). Бұл
бағдарламаларды көбінесе компьютер пайдаланушылары
қолданады.
|
№ |
Жалпы
мақсаттағы колданбалы БҚ түрлері |
Тағайындалуы |
Бағдарлама
мысалдары |
|
1 |
Мәтіндік
редакторлар |
Қандай да
бір рәсімдеусіз мәтінді құру және түзету |
Notepad
немесе Блокнот (ОС MS Windows-ке енеді),
TextPad |
|
2 |
Мәтіндік
редакторлар |
Рәсімделуі
мен мәтінді кұру және түзету (мәтіннін қаріпі, өлшемі, түсі, тегістеу және
т.б.) және кестені, графиканы, формулаларды
енгізу |
MS
Word, WordPad (OC MS Windows-ке
енеді) |
|
3 |
Электрондык
кестелер |
Деректерді
кестелі формада өндеу |
MS
Excel |
|
4 |
Графикалык
редакторлар: |
Суреттерді
құру және түзету | |
|
-растрлык |
Растрлык
суреттермен/бейнелермен жұмыс үшін |
MS
Paint (MS Windows ОЖ
кіреді),
Adobe Photoshop | |
|
-векторлык |
Векторлык
суреттермен/бейнелермен жүмыс үшін |
СorelDRAW,
Adobe Illustrator | |
|
5 |
«Тексерушілер» |
Әмбебап
форматтағы файлдарды көру үшін |
|
|
5.1 |
Бейнені
«тексерушілер» |
Бейнені
көру үшін |
СDSee,
FastSlone Image Viewer, FastPictureViewer |
|
5.2 |
HTML-беттерді
«тексерушілер» (браузерлер, Web браузерлер) |
Web-сайттардың
беттерін көру үшін |
MS
Internet Explorer, Mozila Firefox, Google Chrome, Opera,
Safari |
|
5.3 |
Медиаконтентті
«тексерушілер» (медиаплеерлер, медиаойнаткыштар): |
Медиаконтентті
ойнату үшін |
|
|
аудиоплеерлер |
Аудиофайлдарды
ойнату үшін |
AIMP,
Foobar2000, Spider player, MusicBee, Media
Monkey | |
|
мультимедиаорталықтар |
Видео мен
аудиофайлдарды ойнату үшін |
Windows
Media Player (WMP, OC MS Windows-ке
енеді),
QuickTime Player (OC Mac OS Х-ке
енеді),
Winamp, VLC media player, Media Player Classic | |
|
5.4 |
flash-контентті
«тексерушілер» (Flash-плеерлер) |
Web-сайттарда
видео мен аудиофайлдарды ойнату үшін, онлайн ойындар
үшін |
Adobe
Flash Player |
|
5.5 |
pdf-файлдарды
«тексерушілер» |
pdf-файлдарды
көру және шығару үшін |
Adobe
Reader |
|
6 |
ДҚБЖ
(серверлік файлдар) |
ДҚ-мен
жұмысты және құруды басқару үшін |
MS Access,
Paradox |
|
7 |
Компьютерлік
ойындар |
Оқыту
немесе ойындар үшін |
3D-шутер,
«Кот Леопольд. Учим английский язык» |
|
8 |
Аудармашылар: |
|
|
|
электронды
сөздіктер |
Жеке
сөздерді аудару үшін |
ABBYY
Lingvo, МультиЛекс | |
|
мәтінді
аударатындар |
Мәтінді
аудару үшін |
ПРОМТ | |
Арнайы (кәсіби) мақсаттағы қолданбалы бағдарламалық қамтамасыздандыру – әртүрлі пән саласы бойынша (архитектура, құрылыс, әуен және киноиндустрия) кәсіби есептерді және неғұрлым көп пайдаланылмайтын есептерді шешу үшін бағдарламалар жиынтығы (Кесте 14.2).
Кесте 14.2 Арнайы (кәсіби) мақсаттағы қолданбалы бағдарламалар
|
№ |
Арнайы
қолданбалы бағдарламалық қамтамасыз етудің
түрлері |
Тағайындалуы |
Пайдаланушылар |
Бағдарламалар
мысалы |
|
1 |
Жұмыс
үстеліндегі баспа |
газеттердің,
журналдардың, кітаптардың, буклеттердің электрондық макетіне арналған
(баспа
түрін алу үшін мәтін мен иллюстрациялардан белгілі бір көлемдегі беттерді
құрастыру |
баспаханалардың,
журналдар мен газеттер редакцияларының, баспалардың қызметкерлері,
сондай-ақ жарнама агенттіктерінің қызметкерлері |
QuarkXPress,
Adobe InDesign, Adobe FrameMaker, Corel Ventura, MS
Publisher |
|
2 |
Электрондық
энциклопедиялар, оқулықтар, сөздіктер,
анықтамалықтар |
белгілі
бір салада білім алу |
мектеп
оқушылары, білім алушылар, ғалымдар, түрлі сала мамандары
қатысты |
«Қазіргі
заманғы технология энциклопедиясы. Құрылыс», «Құрылысшы
шеберінің анықтамалығы» «Музыкалық
сөздік», интерактивті мультимедиалық оқулық «Органикалық
химия» |
|
3 |
Компьютерлік
аударма жүйелері (CAT бағдарламалары) |
пәндік
салалардың білім қорын пайдалана отырып, кәсіби мәтіндерді аудару
үшін |
кәсіби
аудармашылар |
Trados,
Deja Vu, Star Transit |
|
4 |
Сервердің
ДҚБЖ (клиент-сервер) |
ақпараттық
жүйелердің деректер қорын құруды басқару және олармен жұмыс
істеу |
дерекқор
әкімшілері |
mySQL,
MS SQL Server,
Sybase Adaptive Server Enteprise, Oracle
Database |
|
5 |
Үш өлшемді
(3D) графикалық редакторлар |
3D
графикасын жасауға және өңдеуге арналған |
3D
суретшілері |
Autodesk
3ds Max(ранее
3D Studio MAX), Autodesk Maya, Blender, Cinema 4D,
ZBrush |
|
6 |
Бейне
редакторлары (бейне өңдеу жүйелері): |
бейне
өңдеуге арналған |
|
|
|
-кәсіби |
фильмдерді,
телешоуларды өңдеуге арналған |
кино және
теледидар қызметкерлері |
Adobe
Premiere Pro, Grass Valley Ediu, Sony Vegas
Pro | |
|
-«ішкі» |
орнату
үшін үй
фильмдері |
кәсіпқой
емес адамдар |
Windows
Movie Maker (входит
в
ОС
MS Windows), Corel VideoStudio Pro, Pinnacle
Studio | |
|
7 |
Аудио
редакторлар (аудио өңдеу жүйелері) |
аудио
материалды өңдеуге арналған |
|
|
|
-кәсіби |
музыкалық
шығармаларды жазуға, радиоға фонограммалар дайындауға, фильмдерге,
компьютерлік ойындарға, ескі фонограммаларды қалпына
келтіруге |
радио,
дыбыс жазу студиялары мен киноиндустриядағы дыбыс
инженерлері |
Adobe
Audition, Steinberg WaveLab, Sony Sound Forge. Audacity | |
|
-«ішкі» |
әуесқойлық
музыкалық шығармаларды жазуға, ұялы телефондарға өз рингтондарын жасауға
және т.б. |
кәсіпқой
емес адамдар |
CyberPower
Audio Editing Lab, Akram Audio Editor | |
|
8 |
Музыкалық
редакторлар |
дизайнмен
музыкалық мәтінді құруға және өңдеуге, сондай-ақ терілген мәтінді ойнатуға
арналған |
музыкалық
баспалардың, музыкалық оқу орындарының, музыкалық театрлардың,
филармониялардың қызметкерлері; композиторлар, аранжировщиктер,
дирижёрлар |
Finale,
Encore, Cakewalk Overture, Sibelius, MuseScore |
|
9 |
Сараптамалық
жүйелер |
кейбір
пәндік салалардағы мәселелерді шешу (сарапшы маманды
ауыстырады) |
диагностикамен,
жобалаумен, жоспарлаумен, басқарумен айналысатын
жұмысшылар |
Медицина:
MYCIN; военное
дело: ACES; электроника:
ACE; информатика:
CODES, химия:
DENDRAL; геология:
PROSPECTOR торговля:
РЕМОРАМА |
|
10 |
Компьютерлік
жобалау жүйелері (САПР,
CAD/CAM/CAE) |
компьютерде
сызбаларды, диаграммаларды, 3D модельдерді, конструкторлық және
технологиялық құжаттамаларды әзірлеуге арналған |
инженер-конструкторлар,
сәулетшілер |
Компас,
AutoCAD, ZwCAD, nanoCAD Электро, BtoCAD, Стройэкспертиза
BASE |
|
11 |
Географиялық
ақпараттық жүйелер (ГАЖ): | |||
|
- әмбебап
және мамандандырылған |
электрондық географиялық карталарды
құру, өңдеу және талдау, карта объектілері туралы ақпаратты іздеу үшін:
қалалар, жолдар, ғимараттар, көшелер, өзендер, рельеф, орташа жылдық
температура |
ГАЖ
мамандары, ГАЖ операторлары, инженер-картографтар, геологтар, геодезистер,
гидрологтар, метеорологтар |
MapInfo,
CREDO_DAT, ArcGIS,
Arcview, GeoServer, GRASS, gvSIG, Арго,
Полигон, Панорама, ГИС Метео | |
|
- ақпарат
және анықтама |
қала мен
оның маңындағы аудандардың карталарын қарау, ұйымдарды, көлік бағыттарын
іздеу, қала бойынша бағыттарды іздеу |
кәсіпқой
емес адамдар |
2ГИС | |
|
12 |
әртүрлі
кәсіпорындар мен ұйымдар үшін жалпы жүйелер: | |||
|
- кеңсені
басқарудың интеграцияланған жүйелері |
ұйымдағы
толық құжат айналымын қамтамасыз ету үшін: құжаттарды құру (құжаттау),
құжаттардың қозғалысы мен есебін ұйымдастыру (құжат айналымы), құжаттарды
сақтау (мұрағаттау) |
кеңсе
қызметкерлері (ұйымның құжаттамасын жүргізуге жауапты
жұмысшылар) |
Дело,
LanDocs, Золушка, Гран- Док | |
|
|
-бухгалтерлік
есеп жүйелері |
бухгалтерлік
және салықтық есепке алу үшін |
бухгалтерлер |
1С:
Бухгалтерия |
|
-қаржылық
аналитикалық жүйелер |
ұйымның
қаржы-шаруашылық қызметінің аналитикалық есебін жүргізу үшін (ақпаратты
жүйелеу, аналитикалық көрсеткіштерді есептеу және есептерді
құру |
қаржылық
талдаушылар |
Альт –
Финансы, Audit Expert, ИНЭК -Аналитик, ФинЭкАнализ, модуль для MS Office
Excel «Excel
Financial
Analysis» | |
Бағдарламалық
қамтамасыз етудің мақсаты – компьютердің электрондық және механикалық бөліктерін
басқару. Бағдарламалық
қамтамасыз ету өте икемді жүйе, оны жақсартуға болады. Ақпаратпен жұмыс істейтін
бағдарламалық өнім ДК аппараттық құралдарын әртүрлі есептерді шешуге болатын
кешенге айналдырады.
Қолданушы
бағдарламалық қамтамасыз ету – берілген тапсырмаларды орындау
әдісі.