13.1. Электронды технологиялар. Электронды бизнес. Электронды бизнестің негізгі моделдері. Электронды бизнестің ақпараттық инфрақұрылымы. Электронды бизнестегі құқықтық реттеу

Электрондық технология – дүниежүзілік желіде, Интернет және интранет желілерінде, электрондық поштада, машинада оқылатын және сканерленген ақпаратта, қолмен жұмыс істейтін бизнесте, білім беруде, мемлекеттік органдарда және т.б. ұсталатын және жұмыс үстеліндегі электрондық құрылғылар мен кез келген ақпаратты жасайтын және тарататын кез келген өнім, құрылғы немесе механизм. басқа электрондық құралдар. Электронды технология термині ақпараттық-коммуникациялық технологиялар, сондай-ақ электронды бизнес, сауда, білім беру, үкімет және олардың құрамдас бөліктері үшін платформа ретінде пайдаланылатын ақпараттық жүйелер мен бағдарламалық құралдар үшін қолданылады.

Электронды технология термині электронды технологияның стенографиясы болып табылады. Ол электрондық коммерция, электрондық оқыту, электронды бизнес және басқа да көптеген электрондық әрекеттерді қамтамасыз ету үшін аппараттық, бағдарламалық және коммуникациялық инфрақұрылым сияқты күрделі техникалық қолдауды қамтиды. Шын мәнінде, бұл әртүрлі электрондық технологиялардың кәсіпорындар ішінде жүзеге асырылуының басты себебі.

Электронды технология (e-технология) – жеке, іскерлік, ұйымдық және институционалдық әрекеттерге көмектесу үшін интернет, интранеттің және/немесе экстранеттің желілік архитектурасын қолдауымен пайдаланылатын АТ және АКТ-ның әртүрлі ауқымы.

Электронды бизнес – ақпараттық технологиялар және жаһандық ақпараттық желілер мүмкіндіктерін пайдаланатын кәсіпкерлік қызмет.

Электронды бизнестің негізгі құрамдас бөлігі электрондық коммерция болып табылады. Электрондық коммерция – жай ғана транзакциялар емес, сатып алу және сату, сонымен қатар сұранысты қалыптастыру процестерін қолдау, өнімдер мен қызметтерге, онлайн тапсырыстарды өңдеуге және алмасуға арналған серіктестер арасындағы ақпарат.

Электронды коммерцияның негізгі үлгілері

Электронды коммерция дамыған елдерде де, дамушы елдерде де экономикалық өсудің негізгі драйвері болып табылады. Интернет арқылы келісім шарттар жасаудың төмен құны барлық компанияларға шетелде сатуды кеңейту және жеткізушілерді іздеу үшін интернет коммерцияны пайдалануға мүмкіндік береді (кесте 13.1).

               Кесте 13.1 Электронды бизнестегі модельдер

 

Үкімет(G)

Бизнес  (B)

Халық  (C)

Үкімет

G2G үйлестіру (координация)

G2B Ақпарат және өтімді емес активтер сату

G2C

Бизнес

 

B2G Қамтамасыз ету

B2B Электронды

коммерция

B2C Электронды

коммерция

Халық

 

C2G Салықтар

 

C2B Бағаларды салыстыру

C2C Аукциондар

B2B Электронды коммерция. Бизнеске арналған жүйе – электронды коммуникациялар арқылы компаниялар арасындағы кешенді ақпараттық және сауда өзара іс қимылын ұйымдастыру (интернет, интранет, мобильді және басқа байланыс құралдары арқылы).

B2C Электронды коммерция. B2C жүйесі кәсіпорын өз тауарларын немесе қызметтерін интернет арқылы тікелей тұтынушыға сатқан жағдайларда орын алады.

C2C Аукциондар. С2С жүйесі (Сатып алушы үшін сатып алушы). Web-сайт айналасында қойманы белгілі бір адамдар біріктіретін интернет қауымдастық алып жатыр олардың саны жоба қатысушыларының және қажетті қызметтерді ұйымдастырудың күш жігеріне тікелей пропорционалды.

Мамандардың анықтауына байланысты, электронды бизнес (e-бизнес) – Интернет технологиялар арқылы негізгі бизнес процестерді жандандыру. Осылайша, e-бизнес пайда жасау мақсатында ішкі және сыртқы байланыстарды қайта құру үшін жаһандық ақпараттық желілердің мүмкіндіктерін пайдаланатын кез келген іскерлік белсенділік деп аталады.

E-бизнес – электрондық құрылғылар арқылы ақша табу жолы болып табылады. Е-бизнестің тағы бір анықтамасы, е-бизнес – қызмет көрсету немесе электрондық құралдардың дамуының өнімі болып табылады.

Төлем жүйесі – аппараттық және бағдарламалық құралдар кешеніне кіретін халықтың, шаруашылық жүргізуші субъектілердің, Ұлттық Банк пен екінші деңгейдегі банктердің арасындағы байланыстырушы буын.

Төлем жүйесі тұтынушының, тауарлар мен қызмет көрсетулерді жеткізушінің арасында уақытылы және тиімді ақша аударымын қамтамасыз етеді, сондай-ақ экономикалық және қаржылық қызмет нәтижесінде қабылданған міндеттемелерді уақытылы аяқтауға ықпал етеді.

Төлемдер мынадай қызмет көрсетулер пайдасына іске асырылады:

-          ЖКХ (ИВЦ Алексо, Казатомпром, және т.б.);

-          Теледидар;

-          Телефония мен нтернет;

-          Сауда-саттықтар (allegro және басқа да);

-          Интернет дүкендер (flip.kz және басқа да);

-          Дисконт сервистер (мысалы, chocolife.me);

-          Шетелдік төлем жүйелері (ЯндексДеньги және басқа да);

-          Басқадай қызметтер (мысалы, әлеуметтік желілер, kolesa.kz, компьютерлік ойындар).