12.1. Smart технологиялар. Интернет заттары

SMART (ағылш. Specific, Measurable, Achievable, Relevant, Time bound – нақты, өлшенетін, қолжетерлік, өзекті, уакытпен шектеулі) технологиясы –жасалатын жұмыстың мақсаттарын заманауи тәсілде жоспар ретінде құру. SMART технологиясын орнату жүйесі мақсат қою сатысында қолда бар ақпаратты қорытындылауға, жұмыс істеу мерзімдерін, ресурстардың жеткіліктілігін анықтауға, процеске қатысушыларға нақты әрі дәл есептерді жеткізуге мүмкіндік береді.

SMART аббревиатурасынын әрбір әріпі қойылған мақсаттың тиімділік критерийін білдіреді. SMART максатының әрбір критерийін толығырақ қарастырайық.

Нақты (Specific). Егер мақсат нақты болса, табысқа жету ықтималдығы артады. «Нақты» ұғымы мақсаттың қойылғанын, қол жеткізуге тиіс нәтиженің нақты анықталғанын білдіреді. Келесі сұрақтарға жауап беру нақты мақсатты тұжырымдауға көмектеседі:

- Мақсатты орындау негізінде қандай нәтиже алғым келеді және неге?

- Мақсатты орындауға кім қатысады?

- Мақсатқа жету үшін қажет болатын шектеу немесе қосымша жағдайлар бар ма?

Ережелер экранға да әсер етеді: бір мақсат – бір нәтиже. Егер мақсат қою нәтижесінде бірнеше мақсатқа жету қажет болса, онда мақсатты бірнеше бөлікке бөлу керек.

Өлшенетін (Measurable). SMART бойынша мақсат өзгеретін болуы тиіс. Осы кезеңде мақсатты қоюда өлшеу үшін оның орындалу үрдісіне нақты критерийлерді орнату қажет. Өлшенетін мақсатты қоюда келесідей сұрақтарға жауап көмектеседі:

- Қай кезде мақсатқа жетті деп есептеледі?

- Қандай көрсеткішті мақсатқа жетті деп айтады?

- Мақсатка жетті деп есептеу үшін көрсеткіштің мәні қандай болуы керек?

Қолжетерлік (Achievable or Attainable). SMART мақсаттары қол жетімді болуы керек, өйткені мәселелерді орындаудың шынайылығы орындаушының мотивациясына әсер етеді. Егер мақсатқа жету мүмкін болмаса, оған қол жеткізу ықтималдығы 0-ге ұмтылады. Мақсатқа жету барлық қолда бар ресурстар мен шектеулерді ескере отырып, өз тәжірибесіне сүйене отырып анықталады.

Уакытша ресурстар, инвестициялар, еңбек ресурстары, орындаушының білімі мен тәжірибесі, ресурстар мен ақпараттарға қолжетімділік, шешім қабылдау мүмкіндігі және орындаушының мақсатын басқаруға шектеулер болуы мүмкін.

Өзекті (Relevant). Сәйкестіктің маңыздылығын анықтау үшін белгілі бір есептің шешімі компанияның үлкен стратегиялық мақсатына қалай ықпал ететінін түсінуіміз керек. Келесі сұрақ маңызды өзектілікті анықтауға көмектеседі: мәселені шешу компанияға қалай пайда әкеледі? Егер компания мақсатқа қол жеткізген кезде пайда таппаса, мақсат пайдасыз және компания ресурстарын ысырап ету болып саналады. Кейде Relevant орнына Rеalistic деп (шындық) ауыстырады.

Уақытпен шектеу (Time bound). SMART бойынша мақсаттар орындау уақыты бойынша шектеулі болуы тиіс, яғни соңғы мерзімі анықталуы керек, уақыттың өтіп кетуі мақсаттын орындалмағаны жайлы айтылады. Мақсатты орындау үшін мерзімді және шекараны қою басқару үрдісін бақылауға мүмкіндік береді. Сонымен қатар уақыт мерзімі қойылған мерзімде мақсатқа жету мүмкіндігімен анықталады.

               

Интернет заттары

Технология аймағында ең маңызды бағыт Интернет заттары болып табылады. Интернеттің дамуына жаңа кезендер, адам ақпаратқа, білімге және даналыққа айналдыра алуы мүмкін деректерді жинау, талдау және таратуды едәуір кеңейтеді. Осы мағынада интернет заттары үлкен мәнді иеленеді.

Интернет заттары – объектілер (бағдарламаланатын объектілер) Интернет арқылы үздіксіз ақпарат алмасуға болатын желі. Басқару адамның бақылауынсыз автоматты түрде жүзеге асады.

Бірінші рет «Интернет заттары» (Internet of things) терминін футуролог Кевин Эштон 1999 жылы пайдаланды, ол кезде тұрмыстық техника пассивті құрылғы емес, адамның қолы жетпейтін Интернетке қосылған жоғары интеллектуалды гаджет болатын, бірақ технологияның дамуымен тұжырымдама бірте-бірте жүзеге аса бастады.

Заттар интернеті адамдарға нәтижеге жету парадигмасын өзгертуге мүмкіндік береді: олардың табысқа жету жолдарын емес, мақсаттарын.

Ақылды интернет заттары – адамның айналасындағы заттармен үнемі қолдау көрсетуі.

Ақылды интернет заттары – мұны қалай істеу керектігі туралы емес, тек не алу керектігі туралы айтады.

Интернет заттары (IoT) – бірегей идентификаторлармен қамтамасыз етілген және деректерді желі арқылы адамнан адамға немесе компьютерге тасымалдау мүмкіндігімен қамтамасыз етілген өзара байланысты есептеу құрылғыларының, механикалық және цифрлық машиналардың, объектілердің, жануарлардың немесе адамдардың жүйесі – өзара әрекеттесу қажеттілігі.

Интернет заттары IP мекенжайын тағайындай алады, ол жүрек мониторы имплантанты бар адамға, биочип транспондері бар ауылшаруашылық жануарына, кірістірілген сенсорлары бар көлікке немесе кез келген басқа табиғи немесе жасанды объект болуы мүмкін. Төмен шина қысымының драйвері және деректерді желілер арқылы жіберуге мүмкіндік береді.