11.2. Ақпаратты сығу үшін базалық технологиялар
Ақпаратты
сығу – файлда сақталған ақпаратты түрге түрлендіру процесі, онда оның көрінісіндегі резервтеу азаяды
және сәйкесінше сақтау үшін аз жад
қажет.
Ақпаратты сығу
кодтарды жеңілдету, олардан тұрақты биттерді алып тастау немесе қайталану
факторы ретінде қайталанатын таңбаларды көрсету сияқты әртүрлі тәсілдермен
артықшылықты жою арқылы жүзеге асырылады.
Мысалы,
егер мәтіндік файлда «Ана» сөзі 1000 рет кездессе, онда қысылмаған файлдың өлшемі 4000 байт (4 байт x 1000
рет= 4000 байт). Егер файлды сығу
керек болса, мұрағатшы «ана» сөзін мұрағатқа тек бір рет жазады, бірақ сонымен
бірге бұл сөз 4000 рет кездесетінін атап өтеді. Осылайша, мәтіндік файл шамамен 500 есе
қысылады.
Мұрағаттау
(архивация) – дискідегі орынды азайту мақсатында файлды немесе файлдар тобын сығу (орау).
Сығу нәтижесінде
алынған файлдар мұрағат немесе
мұрағат көшірмелері деп аталады. Файлдарды
сығатын арнайы бағдарламалар архиваторлар немесе буып түюшілер деп аталады. Қарапайым мұрағаттау құралдары
операциялық жүйенің бөлігі бола алады, бірақ олар өз мүмкіндіктері бойынша
мамандандырылған утилиталардан айтарлықтай төмен. Архиваторлар кішірек
файлдардың архивтік көшірмелерін жасауға ғана емес, сонымен қатар бірнеше файлдардың осындай көшірмелерін бір
архивтік файлға біріктіруге
мүмкіндік береді.
Мұндай
жағдайда дискідегі орынды үнемдеп, файлдың компьютерде сақтауға арналған арнайы
архиватор бағдарламалар бар. Файлдың немесе
файлдар топтарының сығылу процесі архивтеу деп аталады. Архиваторлар – дискідегі
орынды үнемдеу үшін файлдың көлемін кішірейтіп сақтауға мүмкіндік беретін
бағдарламалар тобы. Архиваторлар – файлдарды буып-түюге және ашуға арналған
бағдарламалар.
Олардың
сақтау тәсілдері әртүрлі болғанымен, жалпы қызметін былай түсіндіруге болады:
файлда қолданылатын фрагменттер болады, оларды түгелдей дискіде ұстаудың қажеті
жоқ. Сондықтан архив
жасауға мүмкіндік беретін бағдарламалардың жалпы қызметі – файлда қайталанып
келетін фрагменттер орнына қысқаша басқа информацияны жазып, кейіннен оны өз
реттіліктерін сақтай отырып, алғашқы қалыпқа келтіретін мүмкіндікті пайдалану.
Архивтеу бағдарламалары тегін немесе делдалдық әдіспен таратылады. Олардың
ішінде кең тараған архиватор тобына ARI, RAR, ZIP және 7ZIP тәрізді
бағдарламалар жатады. Архивтік файл – сығылған күйде бір файлға енгізілген,
қажет болғанда бастапқы күйінде шығарып алуға болатын бір немесе бірнеше файлдың
жиынтығы. Оның мазмұны және әр файлдың сақтаушы циклді бақылау коды болады.
Архив құрамындағы әрбір файл үшін оның мазмұны тәрізді мынадай ақпараттар
сақталады:
1) файл аты;
2) файл
орналасатын каталог туралы мағлұмат;
3) файлдың соңғы
рет өзгертілген мерзімі;
4) архив
бүтіндігін тексеруге арналған әр файлдың циклдік бақылау
коды.
Буып
түю (архивтеу) – бастапқы файлдарды архивтік файлдарға қысылған немесе қысылмаған түрде орналастыру (жүктеу).
Архивтен
шығару (мұрағаттан шығару) – файлдарды архивтен дәл сол күйінде қалпына келтіру
процесі. Декомпрессия
кезінде файлдар мұрағаттан шығарылады және дискіге немесе жедел жадқа
орналастырылады.