Сурет 4.2. Пайдаланушы интерфейс түрлері

 Пайдаланушы интерфейсі – пайдаланушы компьютермен немесе бағдарламалық жасақтамамен өзара әрекеттесетін компьютерлік қосымшаның немесе операциялық жүйенің визуалды бөлігі. Ол командалардың компьютерге немесе бағдарламаға қалай берілетінін және ақпараттың экранда қалай көрінетінін анықтайды. Жүйе пайдаланушылары көбінесе жүйені функционалдылыққа емес, оның интерфейсіне қарай бағалайды. Нашар жобаланған интерфейс пайдаланушының қателіктер жіберуіне әкелуі мүмкін. Пайдаланушы интерфейсінің нашар дизайны көптеген бағдарламалық қамтамасыздандыру жүйелерінің ешқашан пайдаланылмауының себебі болып табылады.

Пайдаланушы интерфейсінің екі негізгі түрі бар:

Командалық жол интерфейсі (CLI) және графикалық пайдаланушы интерфейсі (GUI).

Командалық жол интерфейсі (CLI)

Пайдаланушы интерфейсінің бұл түрі пайдаланушыға экранға командаларды (нұсқауларды) енгізу арқылы компьютермен тікелей әрекеттесуге мүмкіндік береді. Командаларды енгізу оңай емес, өйткені ештеңе тере алмаймыз, компьютер оларды түсінуі үшін нақты сөздерді теруіміз керек. Бұл командалар өте нақты, мысалы, DOS-та тере аламыз:

copy c: stud.txt  d:  команда С дискісінде орналасқан stud.txt  файлын D дискісіне көшіруді айтады.

Пайдаланушы интерфейсінің бұл түрін көптеген адамдар компьютерді нұсқауларды орындау үшін қолданған. Қазіргі уақытта командалық жол интерфейсін пайдалану үшін қажетті білімге ие адамдар өте аз. Осы типтегі интерфейстің мысалы – DOS (дискінің операциялық жүйесі).

Командалық жолы интерфейсін пайдаланудың артықшылықтары:

-   Егер пайдаланушы дұрыс командаларды білсе, онда интерфейстің бұл түрі кез-келген басқа интерфейс түріне қарағанда тезірек болуы мүмкін.

-   Интерфейстің бұл түрін пайдалану басқа интерфейстерге қарағанда әлдеқайда аз жадты (RAM) қажет етеді.

-   Интерфейстің бұл түрі басқалар сияқты көп процессор уақытын пайдаланбайды.

-   Пайдаланушы интерфейсінің бұл түрімен арзан, төмен ажыратымдылықтағы мониторды пайдалануға болады.

Командалық жолы интерфейсін пайдаланудың кемшіліктері:

-   Командалық жол интерфейсін ешқашан пайдаланбағандар үшін бұл өте түсініксіз болуы мүмкін.

-   Командалар дәл енгізілуі керек, егер қатесі болса, команда қатемен аяқталады.

-   Егер нұсқаулықты енгізуді өткізіп алған болсақ, оны жиі бастауға тура келеді.

Графикалық пайдаланушы интерфейсі – графикалық пайдаланушы интерфейсі (Grafical User Interface) бүгінгі күні қолданылатын пайдаланушы интерфейсінің ең көп таралған түрі болып табылады. Адамдардың компьютермен өзара әрекеттесуінің өте тиімді тәсілі, өйткені ол суреттерді, графиканы және белгішелерді пайдаланады, сондықтан «графикалық» деп аталады.

Графикалық интерфейс wimp интерфейсі деп те аталады, себебі ол мыналарды қолданады:

Терезелер (Windows) – жиі қолданылатын қолданбаларды іске қосатын экрандағы тікбұрышты аймақ.

Белгішелер (Icon) – бағдарламалық қамтамасыз етуді немесе аппараттық құрылғыны көрсету үшін қолданылатын сурет немесе таңба.

Мәзір (Menu) – пайдаланушы өзіне қажет нәрсені таңдай алатын опциялар тізімі.

Меңзерлер (Pointers) – тінтуірді апарған кезде экранда қозғалатын көрсеткі сияқты таңба, нысандарды таңдауға көмектеседі [1, 41 б.].

Айта кету керек, wimp оны жүзеге асыру үшін жоғары ажыратылымдықтағы түсті растрлық дисплейді қажет етеді. Сондықтан, компьютердің өнімділігіне, оның жады көлеміне және т.б. жоғарғы талаптар қояды. Дегенмен, интерфейстің бұл түрі үйренуге оңай болып табылады.

Қолданушының графиктік интерфейсі графиканы растрлық экран дисплейінде қолдануға мүмкіндік береді. Графика экранда элементтердің нақты орнын көрсетеді, ақпаратты берудің визуальды ортасы және көрнекі графика және форматталған мәтіндер барлығы бірігіп «не көрсең соны аласың» (WYSIWYG - What you see is what you get) мүмкіндігін береді [8].

Қазіргі қолданушылар компьютерді үйрену және жаңа бағдарламаларды меңгеру үшін көп уақыт шығындамайды.

Графикалық пайдаланушы интерфейсінің артықшылықтары:

-          Пайдаланушы интерфейсін пайдалану оңай, әсіресе жаңадан бастаушылар үшін;

-          Wimp/GUI көмегімен жүйені зерттеу және шарлау оңай;

-          Қиын командаларды жаттаудың қажеті жоқ;

-          Әдетте wimp интерфейстеріне «анықтама» жүйесі кіреді;

-          Олар әртүрлі бағдарламалық қосымшалар арасында байланыс орнатуға мүмкіндік береді.

  Графикалық пайдаланушы интерфейсінің кемшіліктері:

-            Графикалық интерфейс басқа интерфейстерге қарағанда қатты дискіде көбірек орын алады;

-            Олар интерфейстердің басқа түрлеріне қарағанда жұмыс істеу үшін едәуір көп жадты (RAM) қажет етеді;

-            Олар интерфейстердің басқа түрлеріне қарағанда өңдеу қуатын көбірек пайдаланады.