-   енгізу/шығару интерфейстері – пайдаланушылардың бағдарламалармен немесе құрылғылармен әрекеттесу құралдары;

-   сыртқы және ішкі интерфейстер – графиканы қамтитын пайдаланушы интерфейстері;

-   интеллектуалды интерфейстер – пайдаланушының жүйемен интуитивті әрекеттесу принципі бойынша жұмыс істеу;

-   пайдаланушының әртүрлі жабдықтармен (компьютерлер, ноутбуктер, смартфондар) өзара әрекеттесуі үшін жасалған адам-машина интерфейстері.

Бұл жағдайда пайдаланушының адам-машина интерфейсімен жұмысы келесі түрде жүзеге асырылуы мүмкін:

-   сөйлеу әрекеттесуі – дауыстық командалар мен ескертулер;

-   сенсомоторлы өріс – түймелер, сенсорлық панельдер және басқа басқару құрылғылары;

-   арнайы өрістерге мәтіндік командаларды енгізу (мысалы, іздеу жолдарында).

HCI мақсаты – компьютерлерді пайдаланушыға ыңғайлы және пайдаланушының қажеттіліктерін қабылдай отырып, пайдаланушылар мен компьютерлер арасындағы өзара әрекеттесуді жақсарту.

Өзара әрекеттесу дегеніміз – команда мен компьютерге және дисплейге енгізілген, компьютер шығаратын және адам үшін сенсорлық/перцептивті кірістер мен адамның қозғалтқыш реакциялары шығаратын диалог.

Интерфейс – пайдаланушы мен компьютер арасындағы өзара әрекеттесуді сипаттау үшін қолданылатын термин. Пайдаланушы компьютерге не істеу керектігін және компьютер беретін жауаптарды айтатын әдіс. Интерфейс компьютер тарапынан аппараттық құрылғылар мен бағдарламалық құралдар жиынтығынан және адам тарапынан сенсорлық, моторлық және когнитивтік процестер жүйесінен тұрады.

SILK интерфейсі (Speech-сөйлеу, Image-бейне, Language-тіл Knowlege-білім).

Сөйлеу технологиясы. 90-жылдардың ортасынан бастап, қымбат дыбыс карталары және технологияларды кеңінен тарату, «сөйлеу технологиясы» деп аталатын сөйлеу танымы пайда болды. Бұл технологияның көмегімен командалар арнайы резервтелген команда сөздерін айту арқылы дауыспен беріледі. Сөздер анық, бірдей қарқынмен айтылу керек.

Биометриялық технология. Бұл технология ХХ ғасырдың 90-жылдарының соңында пайда болды. Компьютерді басқару үшін адамның мимикасы, оның көзқарасының бағыты, қарашықтың өлшемі, саусақ іздері және т.б. белгілері алынды. Пайдаланушыны анықтау үшін сурет қолданылды. Суреттер сандық бейнекамералардан оқылады, содан кейін үлгіні тану үшін арнайы бағдарламалар арқылы осы кескінмен командалар шығарылады. Бұл технология компьютер пайдаланушысын дәл анықтау үшін маңызды.

Тактильді интерфейс. Пайдаланушы интерфейсінің жаңа түрі –тактильді (сезу) интерфейс кең тарала бастады. Тактильді интерфейс – кері байланысы бар интерфейс (экранда болып жатқан оқиғаларға сәйкес пайдаланушы әрекеттеріне қарсы). Интерфейс объектілерін өңдеуге ғана емес, оларды сезінуге де болады. Тактильді кері байланыс гаджеттерде бар. Көбінесе ол смартфондар мен ойын консольдерінің джойстиктерінде «діріл ескертулері» жауап түрінде ұсынылады.

Бұл өзара әрекеттесу және құрылғылардан ақпарат алу әдісін қолданудың бірнеше жолы бар.

1.       Гаджеттерді пайдаланудан тактильді сезімдер ауқымын кеңейту.

2.       Белгілі бір ақпаратты беру.

3.       Байланыс.

Әрқайсысына толығырақ тоқталайық.

Мысалы «оқырман» құрылғысын алайық, бетінде қағаз тәрізді текстурасы бар экранның екі жағында беттерді айналдыруға арналған сенсорлық аймақтар бар. Оның үстіне, айналдыру әдеттегі түрту немесе сырғыту қимылымен емес, осы сенсорлық аймақтардан аздап қысу арқылы басталады. Бет «айналғанда» құрылғы қағаз беттері бір-бірінің үстінен сырғыған кездегідей діріл шығарады.

Қазақстанда қазақ тіліндегі 4000-нан астам кітапты қамтитын тегін мобильді Kitap қосымшасы пайда болды. Мобильді қосымшаның әзірлеушісі «Kcell» ұялы байланыс операторының қолдауымен «WikiBilim» қоғамдық қоры болып табылады.

Адам-компьютер өзара әрекеттесуі туралы айтылғанда үстелдік компьютердің жалғыз пайдаланушысы карастырылмайды. Пайдаланушы ретінде жеке пайдаланушы, бірге жүмыс істейтін топ пайдаланушылары қарастырылады. Пайдаланушы – технологияны пайдаланып жұмыс жасауды орындайтын адам.

Бүгінгі таңда адам мен компьютердің өзара әрекеттесуі үлкен қарқынмен дамып келе жатқан пәнаралық салаға айналды. Өйткені адам-компьютер өзара әрекеттесудің «ыңғайлылық» аспектілеріне үлкен рөл беріледі.

Технологияның кеңінен енуі және ендірілуі компьютерлік интерфейстің өзіне үлкен өзгерістер енгізеді. Бұл өзгерістер жаппай тұтынушыға әртүрлі компьютерлерді пайдалануды жеңілдету үшін де, компьютерлік технологияның барлық артықшылықтарын пайдалана алатындай етіп жасалуды қажет деп есептейді.

Нақты шаблондық ақпаратты беру. Мысал ретінде нақты шаблондық ақпаратты беру механизмін жүзеге асыратын Apple iWatch сағаттарының жұмысын қарастырайық. Мысалы, егер адам карта қолданбасында орнатылған маршрут бойынша жүрсе, сағат оны оң немесе сол жағымен дірілдеу арқылы бұру қажеттілігі туралы ескертеді, сондықтан пайдаланушы тіпті экранға қараудың қажеті жоқ. Смарт көзілдірік сияқты киілетін құрылғылар белгілі бір ақпарат пайда болған кезде пайдаланушыны ескерту үшін ақырын дірілдейді.

Байланыс. Бұл сенсорлық кері байланысты пайдаланудың ең қызықты тәсілдерінің бірі. Мұнда біз тағы да Apple iWatch жұмысының мысалын қарастырамыз. Егер пайдаланушы таңдаулылар тізімінен біреудің контактісін таңдап, содан кейін экранды түртсе, бұл адам Apple iWatch құрылғысының арнайы дірілі арқылы бұл жанасуды сезінеді. Сіз тіпті жүрек соғуын басқа адамға жібере аласыз, онда жіберуші мен алушы өз экрандарында пульсациялық жүректі көреді және екеуі де оның ырғағын білектерінен сезінеді.

Семантикалық (қоғамдық) интерфейс. Интерфейстің бұл түрі ХХ ғасырдың 70-жылдарының соңында жасанды интеллекттің дамуымен пайда болды. Оны интерфейстің тәуелсіз түрі деп атауға болмайды, ол командалық жол интерфейсін, графикалық интерфейс, сөйлеу интерфейсін және бет интерфейсін қамтиды. Оның басты ерекшелігі – компьютермен байланысу кезінде командалардың болмауы. Сұраныс табиғи тілде, байланыстырылған мәтін мен сурет түрінде қалыптасады. Негізінде оны интерфейс деп айту қиын – бұл адамның компьютермен «байланысын» модельдеу.

Сенсорлы интерфейс. (Touch – түрту, Multi-touch – бірнеше түрту) Мультитач – сенсорлы құрылғыларға арналған интерфейс. Басқару саусақпен немесе кейде қаламмен орындалады. Сенсорлы интерфейс бір уақытта бірнеше пайдаланушылардың жұмыс істеуіне мүмкіндік береді. Мультитач уақыттың әр сәтінде бірнеше сенсорлық нүктелердің өзара орналасуын анықтап қана қоймай, сонымен қатар сенсорлық тақтаның бір-біріне және шекараларына қатысты орналасуына қарамастан, әр сенсорлық нүкте үшін жұп координаттарды анықтауға мүмкіндік береді. Барлық сенсорлық нүктелерді дұрыс тану сенсорлық енгізу жүйесінің интерфейсінің мүмкіндіктерін арттырады. Пайдалану кезінде шешілетін тапсырмалар шеңбері мульти-сенсорлық функция оны қолдану жылдамдығына, тиімділігіне және интуитивтілігіне байланысты. Мультитач құрылғылардың ең танымал түрі – мобильді құрылғылар, мультисенсорлық үстелдер және мультисенсорлық қабырғалар).

Сондай-ақ арнайы мультисенсорлық (Microsoft Sphere Project)  экрандардың іске асырылуы бар. Сенсорлық интерфейсті төлем терминалдарынан табуға болады. Заманауи сенсорлық мобильді құрылғылар мен планшеттердің көптігі мамандардың тұтас бір саласын – сенсорлық интерфейстерді әзірлеушілерді бөліп алды (сурет 4.1).

                        Сурет 4.1. Сенсорлы экранды электронды құрылғылар